Հայաստանը՝ ԱՄՆ-ի և Չինաստանի շահերի խաչմերուկը դառնալու ռիսկը
Հայաստանը կարող է դառնալ ԱՄՆ-ի և Չինաստանի շահերի մրցակցության հիմնական կենտրոնը, եթե հաջողությամբ կյանքի կոչվի ԱՄՆ-ի կողմից նախաձեռնված «Թրամփի ուղին» (TRIPP) նախագիծը։ Այս եզրակացությանը հասնում են ամերիկյան վերլուծաբանները՝ նշելով, որ Հարավային Կովկասը դարձել է աշխարհաքաղաքական նշանակության տարածաշրջան, որտեղ մրցում են Չինաստանը, Ռուսաստանը, Իրանը և Թուրքիան։
ԱՄՆ-ի նոր ռազմավարության հիմքում ընկած է Չինաստանի աճող ազդեցությանը Եվրասիայում հակազդելու անհրաժեշտությունը։ Չինաստանը, իր «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնության միջոցով, ներդրումներ է կատարում տարածաշրջանի ենթակառուցվածքներում՝ երկաթուղիներ, մայրուղիներ, խողովակաշարեր և նավահանգիստներ։ Այս նախագծի հաջողությունը թույլ կտա Չինաստանին ոչ միայն ապահովել իր տնտեսական ռեսուրսների հասանելիությունը, այլև ընդլայնել իր ազդեցությունը Եվրոպա, Մերձավոր Արևելք և Ասիա։
ԱՄՆ-ի համար TRIPP-ը կարող է դառնալ այս ռազմավարության հիմնաքարը։ Այն նախատեսում է Թուրքիայի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջոցով Կենտրոնական Ասիա մուտքի ապահովումը՝ ստեղծելով ինտեգրված համակարգ, որը ներառում է ոչ միայն տրանսպորտային, այլև էներգետիկ և հաղորդակցական ենթակառուցվածքներ։ Այս միջանցքը կարող է նաև ծառայել որպես ռազմավարական հարթակ՝ Ռուսաստանի, Իրանի և Չինաստանի հետ հարաբերություններում մանևրելու համար։
Հայաստանի դերը TRIPP-ի մեջ կարևոր է, քանի որ այն հանդիսանում է այս երթուղու հիմնական տարանցիկ կետերից մեկը։ Սակայն նախագծի իրականացման համար պահանջվում է համեմատաբար քիչ ֆինանսական ներդրումներ, ինչը դարձնում է այն ավելի գրավիչ ԱՄՆ-ի համար։
Այնուամենայնիվ, վերլուծաբանները նշում են, որ նման ռազմավարությունը բարձր ռիսկեր է պարունակում։ Հարավային Կովկասը շարունակում է մնալ բռնի հակամարտությունների գոտի, և տարածաշրջանային լարվածության ցանկացած աճ կարող է անկայունացնել ամբողջ նախագիծը։ Իրանը, որը համարում է TRIPP-ը իր անվտանգությանը սպառնալիք, կարող է ռեակցիա ցույց տալ իր հարևանության հանդեպ, իսկ Ռուսաստանը, որը համարում է տարածաշրջանը իր ազդեցության գոտու մաս, կարող է հակազդել ամերիկյան ներկայության ընդլայնմանը։
Այսպիսով, Հայաստանը կարող է հայտնվել աշխարհաքաղաքական խաղի կենտրոնում՝ դառնալով ԱՄՆ-ի և Չինաստանի շահերի մրցակցության հիմնական ասպարեզը։ Այս իրավիճակում Հայաստանի համար կարևոր է գտնել բալանս՝ միաժամանակ համագործակցելով և՛ ԱՄՆ-ի, և՛ Չինաստանի հետ՝ ապահովելով իր անվտանգությունը և խուսափելով դառնալով որևէ գերտերության «մանրադրամը»։ Այս խնդիրը լուծելու համար պահանջվում է նոր, ռազմավարական մոտեցում, որը կկարողանա փոխլրացման եղանակով կառուցել բոլոր կողմերի համար շահավետ համագործակցության հիմք։