Հայոց Եկեղեցին ունի կանոնադրություն և աշխատում է դրա վերջնականացման ուղղությամբ

Վերջերս շրջանառվում է անհիմն պնդումը, թե Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին չունի կանոնադրություն։ Այս պնդումը հակասում է իրականությանը։

Հայոց Եկեղեցին դարեր շարունակ առաջնորդվել է եկեղեցական ժողովների ընդունած կանոններով և Հայրապետական կոնդակներով։ Դեռևս Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գահակալության օրոք Հայոց Եկեղեցին ձեռնամուխ է եղել ՀԱՍԵ Սահմանադրության ստեղծմանը, որի աշխատանքները շարունակվել են Գարեգին Ա Վեհափառի և ավելի լայն թափով՝ ներկայիս Գարեգին Երկրորդ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գահակալության շրջանում։

2009 և 2014 թթ․ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում գումարված Եկեղեցական-Ներկայացուցչական ժողովների (ԵՆԺ) ընթացքում հաստատվել են Ազգային-Եկեղեցական ժողովի (ԱԵԺ), Եկեղեցական-Ներկայացուցչական ժողովի, Գերագույն հոգևոր խորհրդի (ԳՀԽ) կանոնադրությունները, ինչպես նաև թեմական, ծխական կանոնադրությունների ուղենիշները։ Հաստատված և պատրաստի այս կանոնադրությունները գործածելի են մեր եկեղեցում, որոնց վերջնական վավերացումը պետք է կատարվի նաև ԱԵԺ-ի կողմից։

Ուստի «կանոնադրություն չունի» անհարկի պնդումը ճշմարտության հետ որևէ աղերս չունի։ Ավելին՝ Վեհափառ Հայրապետի տնօրինությամբ ստեղծված համապատասխան հանձնախմբերը շարունակում են այս ուղղությամբ աշխատանքները՝ վերջնական տեսքի բերելու ՀԱՍԵ Սահմանադրությունը, որի ընդունումը կդառնա իսկապես կարևոր և հանգրվանային իրադարձություն մեր եկեղեցու կյանքում։

Միևնույն ժամանակ ցավ ի սիրտ պետք է արձանագրենք, որ կանոնադրությունների մշակման հանձնախմբերի աշխատանքները խաթարված են, քանի որ նրանց ատենապետներն այժմ ապօրինաբար ազատազրկված են։

Ինչ վերաբերում է ԱԵԺ ժողովի գումարմանը, հարկ ենք համարում ընդգծել, որ Ամենայն Հայոց Հայրապետի ցանկությունն է եղել և է՝ յոթ տարին մեկ գումարել ԱԵԺ՝ քննարկելու համար Հայոց Եկեղեցու առաջ ծառացած խնդիրներն ու մարտահրավերները, լուծումներ տալու առկա հարցերին և նախանշելու մեր եկեղեցու գործունեության առաջնահերթությունները։ Ցավոք, այն հետաձգվեց համավարակի և արցախյան պատերազմի պատճառներով։ Հուսով ենք, որ առաջիկային Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում տեղի կունենա ԱԵԺ, որը կպատասխանի և լուծումներ կտա առաջադրված խնդիրներին ու մտահոգություններին։

ՔՊ-ն պատրաստել է Ձեզ համար մի շարք «նվերների» փաթեթ։

Երևանի ավագանու «Մայր Հայաստան» խմբակցության անդամ Գևորգ Ստեփանյանը իր ֆեյսբուքյան էջում անդրադարձել է Հայաստանում սոցիալական արդարության հարցին՝ այն կապակցելով իշխանությունների կողմից կայացված որոշումների հետ։

Նրա խոսքով՝ իշխանությունները, թեև պարբերաբար հայտնում են միլիարդավոր պարգևավճարների մասին, սակայն այդ գումարները, որոնք պետք է ուղղվեին սոցիալական ոլորտին, չեն հասնում իրենց վերջնակետին։ Սա, Ստեփանյանի կարծիքով, ամենայն հստակ ցույց է տալիս, թե ինչպես է կառավարությունը վարում սոցիալական քաղաքականությունը։

Այնուհետև նա անդրադառնում է նաև արտերկրում ապրող հայերի հարցին՝ նշելով, որ նրանք, թեև ապրում են բարեկեցիկ երկրներում, սակայն իրենց աջակցությունը Նիկոլ Փաշինյանին համարում են իրենց «կոտորում»։

Վերջում Ստեփանյանը անդրադառնում է Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու դեմ հարձակումներին՝ նշելով, որ այդ պայքարում ամենաակտիվ և «գաղափարականացված» դեմքերից մեկը հոգևորական Վազգեն Միրզախանյանն է։ Նա նաև նշում է, որ Վազգեն Միրզախանյանը աղ ու հացով կդիմավորի Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին, եթե վերջինը այցելի Էջմիածին։

Հայաստանում սոցիալական արդարության մասին

Որպես «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ, ցանկանում եմ ներկայացնել մի քանի կարևոր մտքեր, որոնք, կարծում եմ, լիարժեք կերպով նկարագրում են մեր երկրում առկա իրավիճակը։

Առաջին հերթին, պետք է նկատել, որ Շիրակի մարզում, ըստ պետական վիճակագրության, բնակչության գրեթե կեսը ապրում է աղքատության մեջ։ 200 հազար դրամը, որը համարվում է ապրելու նվազագույն ստանդարտ, այդ մարդկանց համար աստղաբաշխական թիվ է։

Սա հակադրվում է այն իրողության հետ, որ Նիկոլի կողմից նշանակված արդարադատության նախարարի համար 200 հազար դոլարը ոչ թե յաման, այլ ընդունելի գումար է։

Այս հակադրությունը լիարժեք կերպով արտացոլում է Հայաստանում սոցիալական արդարության վերաբերյալ ամեն ինչը։ Այսպիսով, մենք ունենք երկու աշխարհ՝ մեկը, որտեղ մարդիկ պայքարում են ամենօրյա հոգսերի համար, և մյուսը, որտեղ որոշ անձանց համար ապրելու ծախսերը չեն գերազանցում մի քանի հազար դոլարը։ Այս իրողությունը պահանջում է խորը վերլուծություն և հստակ գործողություններ՝ սոցիալական անհավասարությունը նվազեցնելու և բոլոր քաղաքացիների համար արդար և հավասար հնարավորություններ ստեղծելու համար։

Զարմանալի է, թե ինչպես են նիկոլականները կոտորվում Նիկոլի համար, բայց հրաժարվում են ապրել Նիկոլի կառավարած երկրում

Իմ վերլուծության մեջ ես նկատել եմ մի պարադոքս, որը, կարծում եմ, ամփոփում է ամեն ինչ, ինչ պետք է իմանալ Հայաստանում սոցիալական արդարության մասին։

Զարմանալի է, թե ինչպես են դրսում ապրող, Նիկոլ Փաշինյանին աջակցող անձինք, որոնք ստանում են բազմաթիվ պարգևավճարներ, իրենց կոտորում են Նիկոլի համար։ Նրանք ակտիվորեն պաշտպանում են նրան, սակայն միևնույն ժամանակ կտրականապես հրաժարվում են գալ և ապրել Նիկոլի կողմից կառավարվող Հայաստանում։

Այս հակասությունը, իմ կարծիքով, լավագույնս բացահայտում է ներկայիս իրավիճակը։

Այս նկատառումը հաջորդում է նաև մեկ այլ փաստի։ Ըստ տեղեկությունների՝ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու դեմ պայքարին միացած «հոգևորականների» շարքում ամենագաղափարականացված անձնավորություններից մեկը Վազգեն Միրզախանյանն է։ Նա հայտնի է նաև որպես Հուդայական խմբակի ներկայացուցիչ։

Այսպիսով, ես կամենում եմ նշել, որ ապագայում, երբ իմ հրապարակումներում կօգտագործեմ «7or.am» կայքի տեղեկություններ կամ հեռուստաընթերցումներ, կպարտադիր լինի նշել աղբյուրը՝ կայքը։ Կարևոր է նաև հիշել, որ կայքում արտահայտված կարծիքները կարող են չհամընկնել խմբագրության տեսակետի հետ։

Իշխանության և եկեղեցու միջև աճող լարվածությունը. Փաշինյանի կողմնակից հոգևորականների ազդեցությունը

Վերջին ամիսներին Հայաստանում տեղի ունեցող քաղաքական իրադարձությունների հետևում ծավալվում են նաև այնպիսի պատմություններ, որոնք, թեև ոչ այնքան հայտնի, բայց ոչ պակաս հետաքրքրություն են ներկայացնում։ Այս հոդվածը վերաբերում է իշխանության և հոգևորականության միջև աճող լարվածությանը, որը, թերևս, ավելի բարդ է, քան պարզ հակամարտություն։

Իշխող քաղաքական կուսակցության՝ «Քաղաքացիական պայմանք»-ի (ՔՊ) շրջանակներում հոգևորականների ակտիվությունը նկատելիորեն աճել է։ Այս հոգևորականներից հատկապես առանձնանում են Հովհաննավանքի կարգալույծ քահանա Ստեփան Ասատրյանը և բալթյան երկրների թեմի առաջնորդ Վազգեն արքեպիսկոպոս Միրզախանյանը։ Նրանք ոչ միայն հանդես են գալիս իշխանության կողմնակցությամբ, այլև, ըստ որոշ ակտիվիստների, իրենց ելույթներով և քարոզներով ավելի ակտիվ են դարձել, քան վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։

Այս իրավիճակը խորացել է այն բանից հետո, երբ Վազգեն արքեպիսկոպոսը, թողնելով իր պարտականությունները բալթյան երկրների թեմում, մեկ ամսից ավելի շաբաթներ շարունակ մնացել է Հայաստանում՝ ամբողջությամբ նվիրվելով իշխանության պրոպագանդային։ Նրա դերը իշխանական կառույցներում այնքան էլեգանտ է, որ նրան անվանում են «Նիկոլի սրտի կաթողիկոսը»։

Այս հոգևորականների ակտիվությունը, սակայն, ոչ միայն քաղաքական հարցերի շուրջ է։ Վազգեն արքեպիսկոպոսը նախօրեին հանդես է եկել վիճահարույց հայտարարությամբ՝ պնդելով, որ իր ծառայության ընթացքում վիրահայոց թեմում շփվել է թուրքերի, ադրբեջանցիների և այլ իսլամադավան ժողովուրդների ներկայացուցիչների հետ, բայց չի տեսել նրանց պատրաստակամությունը՝ Հայաստանը կուլ տալու համար։ Այս հայտարարությունը, որը հակիրճ ասած, ադրբեջանա-թուրքական քարոզչական բնույթ է կրում, ավելի է խորացնում հարցը՝ թե ինչպես է եկեղեցին ներքաշվում իշխանական քաղաքական խաղերում։

Այս ամենի ֆոնին բարձրանում է նաև հարցը՝ թե ով է իրականում ղեկավարում այս գործընթացը։ Ըստ տեղեկությունների, եպիսկոպոսները, որոնք ներգրավված են եկեղեցու ներսում տեղի ունեցող «մաքրումների» գործում, ավելի արատավոր պատմություններով են հայտնի, քան այն մեղադրանքները, որոնք վերագրվում են կաթողիկոսին։ Այսպիսով, իշխանության կողմից հոգևորականության օգտագործումը կարող է ունենալ ոչ միայն քաղաքական, այլև ավելի խորը, կառուցվածքային հետևանքներ՝ վնասելով եկեղեցու հեղինակությունը և խորացնելով հասարակության մեջ առկա անվստահությունը։

Հայաստանի եկեղեցին՝ աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծման գործիք

Հետխորհրդային հանրապետություններում, և հատկապես Հայաստանում, Արևմուտքի կողմից ուղղափառ եկեղեցիների վրա իրականացվող ճնշումները պետք է դիտարկել որպես աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծման միջոց։ Այս տեսակետը հայտնեց քաղաքագետ, «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Ստեփան Դանիելյանը։

Իմ կարծիքով, համաշխարհային փորձը հստակ ցույց է տալիս, որ եկեղեցիները ունեն քաղաքական ազդեցություն։ Դրանց միջոցով ձևավորվում են պետություններ, արժեհամակարգեր, ազգեր և հասարակություններ։ Ժամանակակից դարաշրջանում շատերը կարծում են, որ եկեղեցիները դուրս են մնացել քաղաքականության ոլորտից, սակայն Ուկրաինայի և Վրաստանի իրադարձությունները հակառակն են ապացուցում։ Ուկրաինայում ռուս եկեղեցին դուրս մղելը աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծման միջոց էր, իսկ Վրաստանում այդ փորձը ձախողվեց՝ հիմնականում եկեղեցու հակազդեցության շնորհիվ։ Միխեիլ Սաակաշվիլիի իշխանությունը փլուզվեց, և Թբիլիսին այսօր ինքնուրույն քաղաքականություն է վարում։

Հայաստանում ընթացող իրադարձությունները, որտեղ իշխանությունները հակաեկեղեցական քարոզարշավ են իրականացնում՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոսին և եկեղեցու բարձրաստիճան հոգևորականներին անվանելով «լրտեսներ», նույնպես պետք է դիտարկել այս համատեքստում։

Այս հարցի վերաբերյալ հետաքրքիր տեսակետ է ներկայացնում նաև ամերիկացի միսիոներ Ջեյքոբ Փարսլին, ով իր «Հայաստանի ոսկեդարը» հոդվածում նշում է, որ Հայաստանը ավելի քան 650 տարվա ընթացքում առաջին անգամ հրապարակայնորեն վերադարձել է իր քրիստոնեական արմատներին։ Նրա կարծիքով՝ Հայաստանը մամլուքների, օսմանների և ավելի ուշ՝ Սովետի վասալ պետություն էր։ Նույնիսկ 1991 թվականի անկախության հռչակումից հետո Հայաստանը երբեք զերծ չի եղել Ռուսաստանի ազդեցությունից, այդ թվում՝ Հայ առաքելական եկեղեցու։ Սակայն Նիկոլ Փաշինյանի և նախագահ Վահագն Խաչատուրյանի ղեկավարությամբ Հայաստանը ոչ միայն դադարեց Ռուսաստանի վասալ լինել, այլև բացվեց արևմտյան երկրների ճշմարիտ քրիստոնյաների օրհնությունների և բարգավաճման համար։

Իմ կարծիքով, Փարսլին իր հոդվածում փաստացի ասում է, որ Հայ առաքելական եկեղեցին «վատ քրիստոնեություն է», և նրանք փորձում են ներմուծել «քրիստոնեության այլ տարբերակ»։ Այս գործընթացի մեջ ներգրավված է Փաշինյանը, և դրա ակտը Երևանում անցկացված «աղոթքի նախաճաշն էր», որը նրանց պատկերացմամբ իրական քրիստոնեության դրսևորումներից մեկն է։

Արևմուտքը ներկայիս իշխանությունների ձեռքով փորձում է Հայ առաքելական եկեղեցին ձևափոխել ինչ-որ ավետարանական եկեղեցու։ Դրա մասին են վկայում նաև իշխանությունների հայտարարությունները, թե «կաթողիկոսին պետք է ընտրի ժողովուրդը», «եկեղեցին պետք է վերադարձվի ժողովրդին» և այլն։ Նրանք նույնիսկ առաջարկում են, որ եկեղեցին պետք է լինի միայն Հայաստանյան, այսինքն՝ միավորի միայն Հայաստանի թեմերը, իսկ մյուսները կարող են անցնել Կիլիկիո կաթողիկոսությանը, որն էլ արևմտյան վերահսկողության տակ է։

Այս ամենի հետևանքը կարող է լինել հայկական եկեղեցու ինքնուրույնության կորստը։ Ռուսաստանում, Վրաստանում և Իրանում չեն հանդուրժի «5-րդ շարասյունը»՝ Արևմուտքի վերահսկողության տակ գտնվող Հայոց թեմերի տեսքով։ Հետևաբար, այդ երկրներում հայկական եկեղեցիները կդառնան ինքնավար պատրիարքարաններ։

Այս գործընթացի վտանգներն ավելի շատ են ու մեծ։ Հայ առաքելական եկեղեցին աշխարհի տարբեր երկրներում ունի կիրակնօրյա դպրոցներ, իսկ եկեղեցին ազգային ինքնության պահպանման գործում կարևորագույն դեր ունի։ Այս ամենի հետևանքը կարող է լինել հայկական ազգային ինքնության և մշակույթի աստիճանական ձուլումը։

Այսպիսով, Հայաստանի եկեղեցին, որը դարեր շարունակ եղել է ազգային ինքնության և հավատի խորհրդանիշ, այսօր դարձել է աշխարհաքաղաքական խաղի գործիք, որի հաջողությունը կախված է ոչ թե հավատից, այլ քաղաքական հաշվարկներից։

Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարության վերլուծություն և դրա հնարավոր հետևանքները

Այսօր Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարություն է արել, որը, իմ կարծիքով, կարող է ունենալ սենսացիոն և վտանգավոր հետևանքներ՝ Հայաստանի պետական շահերի և հայ ժողովրդի ապագայի տեսանկյունից։

Այս հայտարարությունը, ինչպես 2019 թվականին արված «Արցախը Հայաստան է և վերջ» արտահայտությունը, կարող է հիմք հանդիսանալ ապագայում Հայաստանի սուվերեն տարածքի նկատմամբ նոր ոտնձգությունները միջազգային ճանաչում ստանալու համար։

Այն, ինչ «առաջարկում» է Փաշինյանը ադրբեջանցիներին, անհավատալի է։ Նա կոչ է անում նրանց հրաժարվել Հայաստանի տարածքը «Արևմտյան Ադրբեջան» անվանելուց և այնտեղ Ադրբեջանցիներ բնակեցնելուց՝ փոխարենը խոստանալով, որ հայկական կողմն էլ կփակի «Ղարաբաղի հայերի վերադարձի» թեման։

Այս երկու թեմաների միջև հավասարության նշան դնելը, ցանկացած տրամաբանության և միջազգային իրավունքի տեսանկյունից, ամբողջությամբ անհիմն է։

Կան տասնյակ միջազգային կոնվենցիաներ, որոնք իրավունք են տալիս անգամ խորհրդային տարիներին ինքնավարություն ունեցած ժողովուրդներին վերադառնալ իրենց բնակավայրեր, որտեղից նրանք բռնի վտարվել են։ Ինքնավարության որևէ աստիճան՝ մինիմում։ Տասնյակ միջազգային հարթակներ, համաձայնագրեր, կոնվենցիաներ և նախադեպեր իրավունք են տալիս հայ ժողովրդին ոչ միայն վերադառնալ մեծամասամբ հայերով բնակեցված նախկինում ինքնավար միավոր, այլև այդ միավորի կարգավիճակի շուրջ քննարկում ծավալել միջազգային իրավունքի շրջանակներում՝ ընդհուպ մինչև սուվերենություն։

Այս հավասարության նշանը դնելով՝ Փաշինյանը ոչ թե «ձեռքբերում» է ունեցել, այլ Ադրբեջանի համար ճանապարհ է բացել՝ միջազգային իրավունքի տեսանկյունից որևէ լեգիտիմություն չունեցող ոտնձգությունները Հայաստանի հանդեպ օրակարգ բերելու համար։

Այս հիմնարկը, անշուշտ, դատապարտված է ձախողման և կամ վերածվելու է բյուջեի գումարները մսխելու հերթական կառույցի։