Ազգային համերաշխության և հավատարմության աղոթք Մայր Աթոռում

Այս օրերին մենք, որպես հայ ժողովուրդ, անցնում ենք ծանր փորձության միջով։ Յուրաքանչյուրիս վրա դրված է պատասխանելու ծանր պատասխանատվությունը՝ մեր խղճի, մեր ազգի և Հայոց պատմության առջև։ Այս ծանր պահին, որը ստիպում է մտածել մեր նվիրումի, մեր սուրբ ուխտի պահպանման, ինչպես նաև մեր վատահոգության և դավաճանության մասին, ես, որպես միաբան և համեստ հայ քրիստոնյա, ցանկանում եմ հարգանքով նշել մի հզոր երևույթ։

Այն, որ մեր սիրելի ազգակիցներն այս օրերին հավաքվել են Մայր Աթոռ՝ իրենց սրտագին աղոթքը մատուցելու Մայր Տաճարում, և որպես Եկեղեցի Հայկական իրենց նվիրումն ու հավատարմությունը հայտնելու առ Հայոց Հայրապետը, ցույց է տալիս մեր ժողովրդի անկոտրում հոգևոր ուժը։ Այս հավաքին միանալով՝ իրենց ազգային համերաշխության և միասնության անեղծ պահպանման աղոթքով հանդես են եկել նաև մեր պատվարժան պատգամավորները և քաղաքական ու հասարակական գործիչները։ Նրանց ներկայությունը և պատասխանատվության բարձր գիտակցությամբ ցուցաբերած վարքագիծը հզոր հաղորդ է՝ ցույց տալով, որ մեր հայրենիքի ապագան կախված է ոչ միայն քաղաքական որոշումներից, այլև մեր հոգևոր արժեքների պաշտպանությունից։

Ես նույնպես ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել մեր արժանապատիվ ոստիկաններին, ովքեր իրենց ծառայությունը կատարեցին Սրբավայրի հանդեպ պատշաճ ակնածանքով ու բարեպաշտությամբ։ Իսկ մեր սիրելի լրագրողներին՝ նրանց նախանձախնդիր ու նվիրված աշխատանքի համար, որոնք լուսաբանում են իրենց կարևորագույն առաքելությունը՝ ճշմարտությունը մեր երկրի, մեր ազգի և մեր Սուրբ Եկեղեցու իշխանության ճանապարհով հասանելի դարձնելով։

Այս ամենը հակադրվում է այն անհաջող փորձությանը, որը կատարեցին «տիրադավ» եպիսկոպոսները և ֆեյք քահանաները՝ փորձելով խախտել Մայր Աթոռի անսասանությունը։ Նրանց արշավանքը, որը սկսվեց նենգությամբ, կանոնազանցությամբ և պառակտությամբ, ավարտվեց ամոթալի և անփառունակ ձևով։

Այս իրադարձությունները հստակ ցույց են տալիս, թե որտեղ է գտնվում մեր ազգի հոգևոր ուժը։ Այն ոչ թե կեղծ հայտարարություններում կամ բռնության մեջ է, այլ՝ մեր ժողովրդի սրտում, որտեղ հավատը, հույսը և սիրտը միասնական են։

Իշխանության գործիքի անկումը

Իմ վերլուծության հիմքում ընկած է մի պարզ փաստ՝ ժամանակակից Հայաստանում իշխանության գործիքների հավաքածուի մեջ, որը նախկինում համարվում էր հիմնականը, այժմ կորցրել է իր արդյունավետությունը։ Այս գործիքը մարդկանց վարկաբեկումն է՝ որպես հանրային պախարակման և հեղինակազրկման միջոց։

Այս մեթոդի հաջողության համար անհրաժեշտ են երկու հիմնական նախապայման։ Դրանցից առաջինը՝ հանրության մեջ պետք է գոյություն ունենա կայուն արժեքային համակարգ, բարոյական չափանիշներ և ընդհանուր ընկալված նորմեր։ Երկրորդը՝ պետք է լինի հանրային կարծիքի և պախարակման երևույթ, որը թույլ կտա հանրության ուշադրությունը կենտրոնացնել որևէ անձի վրա և դատապարտել նրան։

Այս երկու պայմանները հին Հունաստանում կյանքի է բերվել են Օստրակիզմի միջոցով, երբ քաղաքացիները հանրային ժողովներում (Ագորան) որևէ անձի կարող էին վտարել քաղաքից՝ համարելով նրան վտանգավոր իրենց բարոյականության և հասարակական կարգի համար։

Այս մեթոդը, որը հաճախ կիրառվում էր որպես հեղինակազրկման գործիք, այլևս չի աշխատում։ Պատճառը շատ պարզ է։ Իշխանության կողմից կիրառվող վարկաբեկման գործիքը հիմնված էր հանրության ընդհանուր արժեքների վրա, սակայն վերջին տարիներին այդ արժեքները կոտրվել են։

Հանրությունը, որը մի ժամանակ միավորված էր ընդհանուր բարոյական չափանիշների շուրջ, այժմ բաժանված է թշնամական խմբերի։ Բարոյական նորմերը, որոնք երբեմնի հանրային պախարակման հիմք էին, այլևս չեն գործում։ Դավաճանությունը դարձել է նորմալ երևույթ, պարտությունը՝ հաղթանակ, իսկ Հայրենիքի հասկացությունը՝ հարցականի տակ։

Այս պայմաններում հանրային պախարակում կազմակերպելն անհնար է։ Որքան էլ իշխանությունը փորձում է մարդկանց վարկաբեկել, նրա հիմնական գործիքը՝ հանրային կարծիքը, այլևս չի աշխատում։ Իշխանության մոտ մնացել է միայն բռնության գործիքը, որի հնարավորությունները սահմանափակ են։

Այս փոփոխության ամենավառ ապացույցներից են հանրության անկեղծ աջակցությունը Մայր Աթոռին և Վեհափառին, ինչպես նաև հանրության կողմից դատապարտված «տիրադավերի կուչկան» երևույթը։ Դաստիարակության ամենամեծ ուսուցիչը կենդանի օրինակն է, ոչ թե պարզապես կարգախոսները։ Այսպիսով, իշխանության կողմից կիրառվող վարկաբեկման գործիքի անկումը հանրության կողմից իր արժեքների պաշտպանության և հոգևոր ապրելակերպի պաշտպանության արդյունքն է։

Հայաստանեան Դէպքերուն Մասին Հայտարարութիւն

Մենք՝ Ամերիկայի Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ Արեւելեան Թեմի Առաջնորդն ու Թեմական Խորհուրդը, խորապէս մտահոգ ենք Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող նորադարձ դէպքերով, որոնք առնչուած են պետութեան եւ եկեղեցւոյ միջեւ սրացող իրավիճակին։

Այս երկու հիմնարար հաստատութիւնները՝ հայկական սփիւռքի հետ միասին, անհրաժեշտ են մեր ազգին գոյատեւման համար։ Այսպիսի վճռորոշ պահուն՝ աշխարհաքաղաքական անորոշութեան մէջ եւ ամբողջ աշխարհի աչքին առջեւ—կոչ կ՛ուղղենք զսպուածութեան եւ ազգային միասնութեան։

Հայաստանի Հանրապետութեան Սահմանադրութիւնը եւ իր ժողովրդավարական գործընթացները պէտք է յարգուին, ինչպէս նաեւ Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցւոյ ամբողջական ինքնավարութիւնը, կանոնները եւ արարողակարգերը—որոնք դարերու ընթացքին եղած են մեր եկեղեցւոյ անսասան հենասիւները։

Մեր պետութիւնը պէտք է առաջնորդէ մեր երիտասարդ ժողովրդավարութեանը՝ ապահովութեան, բարեկարգութեան եւ հասարակական համերաշխութեան բարդ հաւասարակշռութիւնը պահպանելով։ Մեր եկեղեցին պէտք է շարունակէ իր պատմական եւ կենսական առաքելութիւնը՝ պահպանելու մեր ինքնութիւնը, ժառանգութիւնը եւ հաւատքը։

Ամէն տեսակ գործողութիւն, որ կրնայ թուլացնել պետութեան կամ եկեղեցւոյ կարողութիւնը իրենց առաքելութիւնը կատարելու—ներառեալ եպիսկոպոսներու եւ եկեղեցականներու վերջին ձերբակալութիւնները, եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին ուղղուած սպառնալիքները—կը միտին նաեւ մեր ազգը թուլացնելու, ներքին եւ միջազգային մակարդակի վրայ։

Այս օրհասական եւ կարելիուութիւններով լի օրերուն՝ հրատապ է, որ մեր ազգային հիմնական հաստատութիւնները շինուին եւ ամրացուին, ոչ թէ քանդուին, որպէսզի իւրաքանչիւրը կարենայ իր պարտական դերակատարութիւնը ունենալ մեր երկրի առաջընթացին մէջ։ Մենք պէտք է ուրախանանք, որ մեր ազգը ունի իր ազատ պետականութիւնը եւ ժողովրդավարական համակարգը։ Նոյնպէս, եկեղեցւոյ պատմական դերը պէտք է յարգուի. եկեղեցին, որ դարեր շարունակ եղած է հայ ժողովուրդին հոգեւոր առաջնորդը՝ հալածանքներու, աքսորներու եւ ցեղասպանութեան մէջ անգամ։

Այսպիսի ժամանակներու մէջ, մեր յոյսն ու ուժը Քրիստոսով եւ եկեղեցւոյ միաբանութեամբ է։ Մեր դէմքը կը դարձնենք աղօթքի, վստահելով որ Տէրը կու տայ խաղաղութիւն, բժշկութիւն եւ իմաստութիւն իր բոլոր զաւակներուն։ Ինչպէս սաղմոսերգուն կը բացագանչէ. «Կանչէ՛ զիս նեղութեան օրը, եւ ես պիտի ազատեմ քեզ, եւ դուն պիտի փառաւորես զիս» (Սաղմոս 50։15)։

Կը հրաւիրենք մեր հոգեւորականները եւ հաւատացեալ ժողովուրդը մնալ համոզումով, հաւատքով եւ հոգեւոր խաղաղութեամբ՝ պահելով Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը իրենց ամէնօրեայ աղօթքներուն մէջ՝ խնդրելով Աստուծմէ առաջնորդութիւն, կարեկցութիւն եւ յոյս մեր եկեղեցւոյ եւ մեր ազգին համար։

Թող Տէրը պահէ եւ պաշտպանէ Իր Սուրբ Եկեղեցին, զօրացնէ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը եւ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, եւ խաղաղութեամբ, միասնութեամբ ու սիրով լեցնէ մեր ամբողջ հայ ընտանիքը։

Անհավատալի է, բայց Նիկոլ Փաշինյանն, անկախ իր կամքից, մաքրում է Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին

Անկախ իմ անձնական կամքից, ես դարձել եմ այն գործիքը, որի միջոցով Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին ազատվում է այն հոգևորականներից, որոնց մեր հասարակությունը տարիներ շարունակ քննադատել է՝ նյութապաշտության, սկանդալային պատմությունների, երեսպաշտության և հակաքրիստոնեական վարքագծի համար։

Այս պայքարի հերոսները, թերևս, ամենազզվելի կերպարներն են, որոնք հավաքվել են մեկ կողմում՝ սկսած Նավասարդ Կճոյանից մինչև Վազգեն Միրզախանյան։ Դրանցից ազատվելը պետք էր արդեն շատ առաջ, բայց ավելի լավ է ուշ, քան երբեք։ Հիմա, սակայն, թարախները դուրս են գալիս։

Այս պրոցեսի ցավալի և միևնույն ժամանակ անխուսափելի բնույթը լավագույնս արտահայտում է «Մայր Հայաստան» կուսակցության նախագահ Անդրանիկ Թևանյանի դիտարկումը։ Իր ֆեյսբուքյան գրառման մեջ նա նշում է, որ իմ գործիքները, որոնք նախկինում օգտագործվում էին այլ նպատակներով, այժմ չեն աշխատում, և ես չունեմ այլընտրանք, բացի բռնության միջոցներից, որոնց հնարավորությունները սահմանափակ են։

Այս իրադրությունը հստակ ցույց է տալիս հայ ժողովրդի երկու հակադիր ուժերի միջև ընթացող պայքարը։ Մի կողմից՝ մարդկանց անկեղծ և ազդեցիկ աջակցությունը Մայր Աթոռին և Վեհափառին, որը հանդիսանում է մեր հոգևոր հիմքը։ Մյուս կողմից՝ «տիրադավերի կուչկան», որը հանդիսանում է այս հակամարտության ամենավառ ապացույցը։

Այսպիսով, անհավատալի է, բայց ճշմարտությունն այն է, որ ես, անկախ իմ անձնական նպատակներից, դարձել եմ այն գործիքը, որի միջոցով Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին ազատվում է այն անցանկալի տարրերից, որոնք վտանգում էին նրա անսասանությունը։

Այս իրադարձությունը հիշեցնում է, որ դաստիարակությունը նշանակում է առաջին հերթին կենդանի օրինակ, ոչ թե միայն ուսուցողական ծրագրեր և կարգախոսներ։ Աստվածակառույց Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը՝ որպես մեր հանուր հայության հոգևոր կենտրոն, անսասան է՝ իր ազգընտիր և Օծյալ Սրբազնագույն Վեհափառ Հայրապետի ղեկավարությամբ։

Այսպիսով, ավարտվեց այն արշավանքը, որը տիրադավ եպիսկոպոսները և նրանց կողմնակիցները ձեռնարկել էին Մայր Աթոռի նկատմամբ։

Գերագույն հոգևոր խորհրդի նիստը և Եկեղեցու ներկայիս իրավիճակը

Դեկտեմբերի 18-ին, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում, Ներողանոց Գարեգին Երկրորդ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի նախագահությամբ տեղի ունեցավ Գերագույն հոգևոր խորհրդի (ԳՀԽ) հայաստանաբնակ անդամների արտահերթ ժողովը։

Նիստի ընթացքում մանրամասն քննարկվեցին Հայոց Եկեղեցու և նրա հոգևորականության վրա ճնշումներ գործադրելու փաստերը, ինչպես նաև տասը եպիսկոպոսների խոտոր ընթացքի և դրանից բխող բացասական հետևանքները։ Ժողովի մասնակիցները հանգեցին այն եզրակացության, որ այս իրադարձությունները սերտորեն կապված են Եկեղեցու ներքին կյանքի և միասնականության խաթարման հետ։

ԳՀԽ-ն վերահաստատեց իր պահանջը Հայաստանի Հանրապետության իրավապահ և դատական մարմիններից՝ պահանջելով արդարադատություն և օրինականություն ապահովել ազատազրկված հոգևորականների, ազգային բարերարի և այլ նվիրյալ հայորդիների նկատմամբ։ Ընդգծվեց, որ Եկեղեցին պետք է բոլոր օրինական միջոցներով պաշտպանի իր և իր հավատացյալների իրավունքները, ինչպես նաև պահանջի բռնազավթված սրբավայրերի վերադարձը։

ԳՀԽ-ն խիստ դատապարտեց իշխանությունների, մասնավորապես վարչապետի, միջամտությունները Հայոց Եկեղեցու ներքին կյանքին, կանոնական դրույթներին։ Այս գործողությունները, որոնք հակասում են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը, վիրավորում են ժողովրդի կրոնական զգացմունքները և ոտնահարում Եկեղեցու իրավունքները։

Մասնավորապես, քննության առարկա դարձավ վարչապետի ներկայությամբ կազմակերպվող պատարագներին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի և թեմակալ առաջնորդի անունների զեղչման երևույթը։ ԳՀԽ-ն այս գործողությունը որակեց եկեղեցաբանական տեսանկյունից հակականոնական և վտանգավոր, որը կարող է հանգեցնել հերձվածի։ Ընդգծվեց, որ նոյեմբերի 26-ի եպիսկոպոսաց ժողովում այս հարցը միաձայն դատապարտվել էր։

Նիստի ընթացքում անդրադարձ կատարվեց նաև տասը եպիսկոպոսների խոտոր ընթացքի, միաբանությունից ինքնամեկուսացման և ԳՀԽ-ի անդամ եպիսկոպոսների բացակայությանը։ ԳՀԽ-ն իր մտահոգությունն արտահայտեց այս պառակտիչ կեցվածքի առնչությամբ՝ այն համարելով հոգևոր ուխտի խախտում և հարված Եկեղեցու միասնականությանը։ Ընդգծվեց, որ եպիսկոպոսների կողմից բարձրաձայնվող անհիմն մեղադրանքները և դրանց արծարծման ձևը անընդունելի են։ ԳՀԽ-ն հորդորեց նրանց վերադառնալ Մայր Եկեղեցու գիրկը՝ առաջնորդվելով բացառապես եկեղեցական կանոնական ընթացակարգերով։

Ստեղծված իրավիճակի լարվածության և Եկեղեցու միասնականության պահպանման անհրաժեշտության հաշվառությամբ՝ Գերագույն հոգևոր խորհուրդը հրատապ համարեց Եպիսկոպոսաց ժողովի գումարումը մոտ ապագայում։

Այնուհետև ԳՀԽ-ն որոշեց համապատասխան քայլեր ձեռնարկել միջազգային կազմակերպությունների և իրավապաշտպան կառույցների հետ համագործակցության ուղղությամբ՝ կասեցնելու պետական քարոզչամեքենայի կողմից Եկեղեցու շուրջ տարածվող թյուր ընկալումները։

Եզրափակելով նիստը՝ ԳՀԽ-ն հայտնեց իր գնահատանքը հավատարիմ հոգևորականներին և հավատավոր ժողովրդին՝ կոչ անելով նրանց միասնականությամբ և հավատով հաղթահարել այս դժվարին փորձությունը։ Հոգևոր սպասավորներին հորդորվեց իրազեկել իրենց հավատացյալներին և զերծ մնալ Եկեղեցու միասնականությունը խաթարող երևույթներից։

Բյուրականի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու հոգևոր հովիվը՝ Տեր Վրթանես Բաղալյանը, խոսել է իր ինքնազգացողության վատթարացման և հիվանդանոց տեղափոխվելու մասին։

Իմ ինքնազգացողությունը վատացավ հրմշտոցի ժամանակ, երբ 10 եպիսկոպոսները, ոստիկանական ուժերի և ԱԱԾ-ի օգնությամբ, փորձում էին մտնել Մայր Տաճար՝ Վեհափառին հանգստի կոչելու նպատակով։ Այս իրադարձությունը տեղի ունեցավ այն պահին, երբ ժողովուրդը, որը հավատարիմ էր Վեհափառին, թույլ չտվեց եպիսկոպոսներին մտնել Մայր Տաճար։

Ես նկատեցի, որ նրանց լկտի պահվածքը և Մայր Տաճար ներխուժելու փորձը հանգեցրին իմ ինքնազգացողության կտրուկ վատթարացման։ Շնորհակալ եմ բժիշկներին՝ իմ հոգատարության համար, այժմ ամեն ինչ նորմալ է։

Այս իրադարձությունից հետո ես խորհում եմ այն մասին, որ ոչ ոք չպետք է թույլ տա իրեն գոռոզանալ կամ մեծամտանալ, և հատկապես՝ դատավորի դեր ստանձնել։

Հիշեցնեմ, որ Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամները ընտրվում են կամ նշանակվում աշխարհագրական դիրքի, աշխարհամասի և տվյալ թեմի առաջնորդ լինելու հանգամանքի հիման վրա։