Հայաստան-ԱՄՆ միջուկային համագործակցության մասին արևմտյան վերլուծություն

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և ԱՄՆ փոխնախագահ Ջո Բայդենի հանդիպման արդյունքում ստորագրված միջուկային համագործակցության մասին համաձայնագիրը մեծ ուշադրություն է գրավել արևմտյան վերլուծական շրջանակներում։ Այս քայլը, որը նախատեսում է ամերիկյան տեխնոլոգիաների և ծառայությունների ներգրավումը, ոչ միայն նոր էներգետիկ ուղղություն է բացում Հայաստանի համար, այլև ունի ռազմաքաղաքական հզոր նշանակություն՝ ազդելով տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական դինամիկայի վրա։

Չեխական iDNES.cz պարբերականի վերլուծաբան Ադամ Հաջեկը նշում է, որ գրեթե բոլոր արևմտյան փորձագետները համաձայն են այն կարծիքի, թե Մեծամորի ատոմակայանը, որը հիմնականում ապահովում է Հայաստանի էներգետիկ կարիքների մոտ 40%-ը, իրական վտանգ է ներկայացնում ոչ միայն Հայաստանի, այլև նրա հարևան երկրների՝ Վրաստանի, Թուրքիայի, Ռուսաստանի հարավի և Իրանի համար։

Հաջեկի կարծիքով, Եվրամիությունը բազմիցս փորձել է ֆինանսապես խրախուսել Հայաստանին փակել իր 448 ՄՎտ հզորությամբ ատոմակայանը, սակայն առանց հաջողության։ Հայաստանի իշխանությունները, «Ռոսատոմ»-ի և այլ մասնագիտական կազմերի օգնությամբ, արդեն երկու անգամ արդիականացրել են կայանը՝ նախատեսելով այն շահագործել առնվազն մինչև 2036 թվականը։

Ստորագրված համաձայնագիրը սահմանում է իրավական շրջանակ ամերիկյան տեխնոլոգիաների, վառելիքի և ծառայությունների արտահանման համար։ Այն նաև բացում է դռներ ամերիկյան ընկերությունների համար՝ Մեծամորի ատոմակայանը փոքր մոդուլային ռեակտորներով փոխարինելու պայմանագրերի համար մրցույթներ անցկացնելու համար։ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջո Բայդենը այս համագործակցությունը բնութագրել է որպես «դասական փոխշահավետ իրավիճակ»՝ նշելով, որ այն օգուտ կտա և՛ Հայաստանին, և՛ Միացյալ Նահանգներին։

Վերլուծաբանը նշում է, որ այս լուծումը լավագույնն է համարվում ԱՄՆ-ի, Թուրքիայի և եվրոպական երկրների համար, քանի որ այն կօգնի Հայաստանին նվազեցնել իր կախվածությունը Ռուսաստանից։

Հաջեկի վերլուծության համաձայն՝ այս քայլը Ռուսաստանի համար հանդիսանում է «վերջին նշանը»՝ ցույց տալով, որ Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի դիրքերը թուլանում են։ Նա նշում է, որ Ռուսաստանի «Ռոսատոմ» ընկերությունը վերջին պահին փորձել է դիմադրել՝ առաջարկելով «համալիր համագործակցություն» նոր ռեակտորի կառուցման գործում, սակայն այդ առաջարկը Հայաստանում լայն արձագանք չի ստացել։

Վերլուծաբանը կարծում է, որ Նիկոլ Փաշինյանը վաղուց հստակեցրել է, որ նոր միջուկային հզորությունների կառուցումը պետք է լինի ազգային անվտանգության հարց, ոչ թե պարզապես ֆինանսական։ Ըստ նրա՝ վարչապետը վստահ է, որ այս միջուկային «բարեկամությունը» ԱՄՆ-ի հետ, Ադրբեջանի հետ խաղաղության հաստատումը և Թուրքիայի հետ սահմանների բացումը կօգնեն նրան հաղթել հուլիսին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններում։

Ազգը և բարոյականությունը․ հայկական իրականության հայացքը

Ազգը, որպես հասարակական կատեգորիա, պետք է հասկանալ ոչ թե պետական կառույցի կամ աշխարհաքաղաքական հարաբերությունների շրջանակներում, այլ որպես հավաքական գիտակցություն, որը ձևավորվում է ընդհանուր արժեքների, հավատալիքների և նորմերի հիման վրա։ Այս հիմքը գոյություն ունի անհատական մտքերից և ցանկություններից անկախ։

Սոցիոլոգիայի հիմնադիր Էմիլ Դյուրկհեյմի տեսության համաձայն, հասարակությունը նախ և առաջ բարոյական իրականություն է։ Եթե հասարակության անդամները կորցնեն ընդհանուր բարոյական արժեքների հանդեպ հարգանքը, ապա այն կամարտում է անհատների անհամաչափ խմբի։

Մաքս Վեբերը նույնպես ընդգծում է, որ ազգը մարդկանց խումբ է, որը միավորված է ոչ թե ֆիզիկական կամ աշխարհագրական հատկանիշների (արյուն, լեզու, տարածք), այլ ընդհանուր ճակատագրի հավատով։

Բենեդիկտ Անդերսոնի «Երևակայական Հանրություններ» աշխատության մեջ ներկայացված գաղափարը ևս կարևոր է։ Ազգը երևակայական համայնք է, որտեղ մարդիկ, թեև երբեք չեն ճանաչում իրենց ազգակիցների մեծ մասին, մտովի կապ են զգում նրանց հետ։

Այս տեսողական անկյունից դիտարկելիս, երբ փորձում են ազգն ու պետությունը բացատրել միայն ռացիոնալ տերմիններով՝ պետության գործառույթը որպես «լավ ապրելու միջոց» կամ Հայրենիքի սահմանները որպես «միջազգային պայմանագրեր», ապա քանդվում է այն զգայական հիմքը, որի առկայության դեպքում է հնարավոր ազգի և պետության գոյությունը։

Այս համատեքստում, ութ տարի Հայաստանը ղեկավարող իշխանության ամենամեծ վնասը, ըստ իմ կարծիքի, բարոյականության համակարգի քայքայումն էր։ Սա դրսևորվեց բոլոր գրված և չգրված սոցիալական նորմերի, ազգային արժեքների և հասարակական հաստատությունների՝ Եկեղեցու, դատարանների, պետական ինստիտուտների, նույնիսկ ինքնիշխանության հասկացության, անտեսումով։ Պետական քաղաքականության հիմքում սուտի և մանիպուլյացիաների դրվելը, ինչպես նաև մարդկանց վախի և անվստահության վրա հիմնված կառավարման մեթոդները, ոչ միայն քայքայեցին հասարակական հոգին, այլև ստեղծեցին անցանկալի երևույթներ, որոնք վտանգում են երկրի ապագան։

Այսպիսով, հիմնական խնդիրը այսօր ոչ թե ռազմավարական կամ տնտեսական բարձրակետեր գտնելն է, այլ այն ռեֆլեկսիան՝ ինքնաքննադատությունը, որը թույլ կտա հասկանալ, թե ինչու և ինչպես ստացվեց այս իրավիճակը, և ինչ ռազմավարական հետևություններ պետք է անել՝ ապագայի համար։

Այս մտքերը հիմնված են «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ Ստեփան Դանիելյանի հրապարակային հայտարարությունների վրա։

Հայաստանը՝ ԱՄՆ-ի և Չինաստանի շահերի խաչմերուկը դառնալու ռիսկը

Հայաստանը կարող է դառնալ ԱՄՆ-ի և Չինաստանի շահերի մրցակցության հիմնական կենտրոնը, եթե հաջողությամբ կյանքի կոչվի ԱՄՆ-ի կողմից նախաձեռնված «Թրամփի ուղին» (TRIPP) նախագիծը։ Այս եզրակացությանը հասնում են ամերիկյան վերլուծաբանները՝ նշելով, որ Հարավային Կովկասը դարձել է աշխարհաքաղաքական նշանակության տարածաշրջան, որտեղ մրցում են Չինաստանը, Ռուսաստանը, Իրանը և Թուրքիան։

ԱՄՆ-ի նոր ռազմավարության հիմքում ընկած է Չինաստանի աճող ազդեցությանը Եվրասիայում հակազդելու անհրաժեշտությունը։ Չինաստանը, իր «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնության միջոցով, ներդրումներ է կատարում տարածաշրջանի ենթակառուցվածքներում՝ երկաթուղիներ, մայրուղիներ, խողովակաշարեր և նավահանգիստներ։ Այս նախագծի հաջողությունը թույլ կտա Չինաստանին ոչ միայն ապահովել իր տնտեսական ռեսուրսների հասանելիությունը, այլև ընդլայնել իր ազդեցությունը Եվրոպա, Մերձավոր Արևելք և Ասիա։

ԱՄՆ-ի համար TRIPP-ը կարող է դառնալ այս ռազմավարության հիմնաքարը։ Այն նախատեսում է Թուրքիայի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջոցով Կենտրոնական Ասիա մուտքի ապահովումը՝ ստեղծելով ինտեգրված համակարգ, որը ներառում է ոչ միայն տրանսպորտային, այլև էներգետիկ և հաղորդակցական ենթակառուցվածքներ։ Այս միջանցքը կարող է նաև ծառայել որպես ռազմավարական հարթակ՝ Ռուսաստանի, Իրանի և Չինաստանի հետ հարաբերություններում մանևրելու համար։

Հայաստանի դերը TRIPP-ի մեջ կարևոր է, քանի որ այն հանդիսանում է այս երթուղու հիմնական տարանցիկ կետերից մեկը։ Սակայն նախագծի իրականացման համար պահանջվում է համեմատաբար քիչ ֆինանսական ներդրումներ, ինչը դարձնում է այն ավելի գրավիչ ԱՄՆ-ի համար։

Այնուամենայնիվ, վերլուծաբանները նշում են, որ նման ռազմավարությունը բարձր ռիսկեր է պարունակում։ Հարավային Կովկասը շարունակում է մնալ բռնի հակամարտությունների գոտի, և տարածաշրջանային լարվածության ցանկացած աճ կարող է անկայունացնել ամբողջ նախագիծը։ Իրանը, որը համարում է TRIPP-ը իր անվտանգությանը սպառնալիք, կարող է ռեակցիա ցույց տալ իր հարևանության հանդեպ, իսկ Ռուսաստանը, որը համարում է տարածաշրջանը իր ազդեցության գոտու մաս, կարող է հակազդել ամերիկյան ներկայության ընդլայնմանը։

Այսպիսով, Հայաստանը կարող է հայտնվել աշխարհաքաղաքական խաղի կենտրոնում՝ դառնալով ԱՄՆ-ի և Չինաստանի շահերի մրցակցության հիմնական ասպարեզը։ Այս իրավիճակում Հայաստանի համար կարևոր է գտնել բալանս՝ միաժամանակ համագործակցելով և՛ ԱՄՆ-ի, և՛ Չինաստանի հետ՝ ապահովելով իր անվտանգությունը և խուսափելով դառնալով որևէ գերտերության «մանրադրամը»։ Այս խնդիրը լուծելու համար պահանջվում է նոր, ռազմավարական մոտեցում, որը կկարողանա փոխլրացման եղանակով կառուցել բոլոր կողմերի համար շահավետ համագործակցության հիմք։

Երևանի փողոցներում առաջին ձյան կաթիլները բացահայտում են մի ցավալի իրականություն

Երևանի փողոցներում առաջին ձյան կաթիլներից հետո բացահայտվում է մի ցավալի իրականություն, որը հակադրվում է պետական մարմինների կողմից հայտարարվող «աննախադեպ ճանապարհաշինության» մասին։ Քաղաքի ասֆալտը, որի անվան տակ պարծենվում են միլիարդավոր դրամների ներդրումներով, իրականում որակ չունի։ Սա ոչ թե մեկ-մի փոքրիկ խնդիր է, այլ համակարգային թերություն, որը բացահայտվում է ամեն անձրևի կամ ձյան առաջին կաթիլներից հետո։

Քաղաքացիները, ովքեր ամեն օր մեքենա վարելիս անցնում են այս փոսալցված ու անորակ ճանապարհներով, ոչ միայն տեսնում են այս խնդիրը, այլև ֆինանսապես կրում են դրա բացասական հետևանքները՝ վնասված ռետիններ, աշտակներ և այլն։ Այս ամենի ֆոնին բնական է հարցնել, թե ուր են մեր բոլորիս վճարած միլիարդավոր դրամները։ Պետական բյուջեից փոսալցման ու ասֆալտապատման համար հատկացված 4 մլրդ 292 մլն դրամը, տեսանելիորեն, մսխվել է փողոցներում՝ փոսերի տեսքով։

Այս իրավիճակը դառը հակադրություն է ստեղծում երկրի տնտեսական իրողությունների հետ։ 21 տոկոսանոց աղքատության մեջ խեղդվող երկրում, որտեղ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի աթոռին դրած անձը միլիոններով պարգևավճար է ստանում, պետական ռեսուրսները թափվում են անորակ ասֆալտի մեջ։

Այս ամենի ֆոնին ցնցող է նաև այն, որ անցյալ Ամանորին բնակարաններից մեկի տանիքը փլվել էր, անցյալ ուրբաթ օրը՝ կրկին փլուզում, իսկ հենց նոր դղրդոցով՝ պատերից մեկը։ Բարեբախտաբար, երեխաները դրսում չեն եղել, և մարդկային վնաս չենք ունեցել։ Սակայն սա արդեն իսկ ցույց է տալիս պետական համակարգի անկանոնությունն ու անպատասխանատվությունը։ Այս ամենի ֆոնին պետական մարմինների կողմից կազմակերպվող սովորական քննությունները թվում են ոչ այլևս քան պոռոտախոսություն, որը սահմաններ չի ճանաչում։

Իշխանության ծաղրանքը և ժողովրդի աղքատությունը

Հայաստանում այսօրվա իրավիճակը հիշեցնում է մի ծիծաղելի, բայց միևնույն ժամանակ ցավալի հեքիաթ։ Իշխանության գագաթին գտնվող անձը, որը հանրությանը հայտնի է ոչ թե իր կրոնական հավատքով, այլ հավատի, Աստծո և եկեղեցու նկատմամբ ցինիկ ծաղրով, հանկարծակիորեն դառնում է Հայ Առաքելական եկեղեցու և հոգևորականների «բարեփոխման» մասին քննարկումների կենտրոն։

Այս իրադարձությունը, որը միայն Նիկոլի Հայաստանում կարող է տեղի ունենալ, ցույց է տալիս իշխանության ամենաթեթևատեսական և անհասկանալի լինելը։ Եթե քո սիրտը չի լցված հավատով, եթե քո հոգին չի ճանաչում Աստծուն, ո՞վ քեզ տվել է իրավունքը, որպես աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար՝ խոսելու եկեղեցական գործերի մասին։

Այս իշխանության մտածողությունը, որը հաճախ անվանում են «պարտիայի գեներալի կուրսին» նստելու արդյունք, ցրում է ժողովրդի ուշադրությունը իրական խնդիրներից։ Իսկ իրական խնդիրը այն է, որ մեր երկիրը խեղդվում է 21 տոկոսանոց աղքատության մեջ։ Իշխանության ներկայացուցիչը, որը ստանում է միլիոնավոր պարգևավճարներ, պետք է կենտրոնանա այն մարդկանց կյանքը բարելավելու վրա, որոնք ապրում են աղքատության սահմանագծի վրա, ոչ թե եկեղեցական հարցերով զբաղվելու։

Այս ամենը հիշեցնում է, թե ինչպես է իշխանությունը փոխարինում իրական ընդունակություններով։ Ուր են մնացել մեր բոլորիս վճարած գույքահարկի միլիարդավոր դրամները։ Ուրա՞ մսվել փոսալցման և ասֆալտապատման համար հատկացված միլիարդավոր դրամը։ Ժողովուրդը պահանջում է պատասխաններ, պահանջում է, որ իր հարկերը ծախսվեն ոչ թե ծաղրական հայտարարությունների, այլ կոնկրետ, տեսանելի բարելավումների համար։

Այս իրադարձությունները, ինչպես և բոլոր հեքիաթներում, ունեն իրենց «երկնքից ընկնող խնձորները»։ Մեկը՝ մերօրյա Կալիգուլային, մյուսը՝ հանապազօրյա Ինկիտատոսին, և երրորդը՝ այն ընթերցողին, որը հասկանում է, որ իրականությունը շատ ավելի ծիծաղելի է, քան ցանկացած հեքիաթ։

Այս ֆոնին, երբ իշխանությունը զբաղված է եկեղեցական քննարկումներով, մեր քաղաքներում շարունակվում են աղետներ։ Ուրբաթ օրը, նոր դղրդոցից հետո, կրկին փլուզվեց բնակարաններից մեկի պատը։ Բարեբախտաբար, երեխաները դրսում էին, բայց սա հիշեցնում է, որ մարդկային կյանքը շատ ավելի կարևոր է, քան ցանկացած քաղաքական խաղ։

Այս ամենը ցույց է տալիս, որ իշխանության պոռոտախոսությունը սահմաններ չի ճանաչում։ Նրանք չեն կարողանում նույնիսկ սովորական քննություն գրագետ կազմակերպել, բայց հանգիստ են խոսում եկեղեցու մասին։ Սա ոչ թե քննադատություն է, այլ ցավալի փաստ, որը պետք է ստիպի մտածել։

Իշխանության համակարգի հիվանդությունը և մարդկանց խեղդումը

Որպես լրագրող, ես ստիպված եմ արձագանքել այսօրվա իրադարձություններին, որոնք, ցավոք, մեկ անգամ ևս ցույց են տալիս իշխանության համակարգի խորը հիվանդությունը։ Իշխանություն, որը հանրության աչքի առաջ, ծաղրելով, թույլ է տալիս իր ոստիկանական բաժանմունքներում տեղի ունենան ահաբեկչություններ, մարդկանց խոշտանգումներ, և դրա համար պատասխանատուներին սահմանափակում է ընդամենը մի քանի օրվա կամավորական կենտրոնում աշխատելու հրահանգով։

Այսպիսով, իշխանությունը փորձում է ստեղծել մեկ այլ իրականություն՝ մարդկանց համոզելու, որ Նիկոլը բարի է, մարդասիր է, իսկ բոլոր չարագործությունները կատարվում են մի քանի «չար բոյար ոստիկանների» կողմից։ Սա դասական մանիպուլյացիա է, որի նպատակն է իշխանության գագաթին գտնվող անձի պատասխանատվությունը թաքցնել։

Իրականում, ոստիկանական բաժանմունքներում տիրող այս վիճակի անմիջական պատասխանատուն Փաշինյան Նիկոլն է։ Նա ոչ միայն թույլ է տալիս, այլև ստեղծում է այն պայմանները, որոնցում նման ապօրինություններն ունենում են հնարավորություն ծաղկելու։ Որովհետև այս իշխանությունը հիմնված է ոչ թե օրենքի, այլ իշխանության անսահմանափակ իշխանության վրա։

Այս ամենի ֆոնին, երբ քաղաքը լի է սոված, հիվանդ ու վտանգված կենդանիներով, իսկ քաղաքապետարանը զբաղված է միայն «զեկույցներով» ու ձևական ծրագրերով, հարցը դառնում է ոչ թե «ո՞վ է մեղավոր», այլ «ինչպե՞ս է հնարավոր, որ մարդիկ դեռևս հավատում են այս կեղծիքին»։

Այս իշխանության ճշմարիտ դեմքը ոչ թե «սրտիկների» և «կեղծ ժպիտների» է, այլ միլիարդավոր դրամների յուրացում, աղքատության խորացում և իշխանության կողմից մարդկանց ճնշում։ Եվ մինչև որ մենք չհասկանանք այս պարզ ճշմարտությունը, մենք կշարունակենք ապրել այս ահավոր իրականության մեջ։

Իշխանության փոխակերպումը. Ընդունակությունից մինչև Ընդունակների իշխանություն

Իմ տեսակետից, հիմնական խնդիրը, որը պետք է հասկանալ, ոչ թե ծրագրերի կամ մանրամասների մակարդակում է, այլ իշխանության բնույթի փոփոխության ընկալման մակարդակում։ Այսօրվա «ամեն ինչի ունակների» իշխանությունը պետք է փոխարինվի իսկապես նոր մոդելիով՝ «ընդունակների իշխանությամբ»։

Ներկայիս համակարգը, որը հաճախ անվանում են «ամեն ինչի ունակների իշխանություն», իրականում ոչինչ չի փոխում։ Այն միանձնյա կառավարման մոդել է, որը զուրկ է զսպման մեխանիզմներից և ուժերի համախմբումից։ Այն հիմնված է մեկ անձի՝ իրեն հայտնի մոտիվացիայի վրա, որը կամավորապես պահպանում է անտարբերության, վախերի, անհուսության և սուտի մթնոլորտը։

Իսկ «ընդունակների իշխանությունը» լրիվ հակառակն է։ Այն նշանակում է պետության կառավարում ոչ թե մեկ անձի, այլ ինստիտուտների միջոցով, միանձնյա կառավարման բացառմամբ, զսպման մեխանիզմների և ունակ անհատների համախմբման հիմքով։ Այս փոխակերպումը պետք է դառնա մեր ընդհանուր նպատակը։

Այս փոխակերպումը հնարավոր է դարձնել միայն այն պայմանով, որ առաջին հերթին մենք, որպես բացատրողներ, սա հասկանանք։ Քանի որ, ինչպես հակաիշխանական ուժերի համար, այնպես էլ ընդհանուր հասարակության համար, ամենակարևոր խնդիրը մթնոլորտը փոխելն է։ Ծրագրերը, իհարկե, կարևոր են, բայց դրանք տեղ հասնելու, լսվելու և դառնալու ընտրության ռեսուրս՝ ընտրազանգվածների համար, պահանջում են նախապես փոխված մթնոլորտ։

Մեր խնդիրն է ստանալ փոփոխությունների պատրաստ և պարտությունից հետո վերականգնման պահանջ ներկայացնող հասարակություն։ Ճիշտ աշխատելու դեպքում վստահ եմ՝ սա շաբաթների ընթացքում կարելի է անել։ Բայց պետք է իսկապես խնդիր դնել ունենալ «ընդունակների իշխանություն», ոչ թե՝ նոր հերթական միանձյան։

Այս պայքարում բոլորն ունեն իրենց դերը։ Պետք է ճիշտ հասկանալ հանրային տրամադրությունները, որոնք չեն հայտնվում միայն սոցիոլոգիական վարկանիշների մեջ։ Բոլոր ուժերի և անհատների լայն մասնակցությունը, ճիշտ ձևաչափերի միջոցով և առանց սկզբնական ամբիցիայի, կարող է դառնալ այս փոխակերպման հիմնական շարժիչ ուժը։

Ի վերջո, մենք պետք է հասկանանք, որ մեր հիմնական խնդիրը ոչ թե միանձնյա իշխանությանը հակադրել նոր միանձնյա իշխանությունը, այլ ապահովել համակարգ, որտեղ իշխանությունը բաշխված է, զսպված է և ծառայում է ընդունակ անհատների և ինստիտուտների համախմբված ուժի շնորհիվ։

Հայաստանի հիվանդության համախտանիշը

Այսօրվա Հայաստանում ընտրում են վախի, հոգնածության և չպայքարելու տարբերակը։ Իմ տեսակետով, այս երևույթի կենսական մարմնացումն է Նիկոլ Փաշինյանը, որը հանդես է գալիս որպես ինքնահաղթահարման վախի և անհատական վախերի հայելին։ Նա այսօրվա հայ հասարակության բնազդների տիրակալն է, որը ապրում է վախերի մեջ և գտնվում է անորոշության խորը գոյացություններում։

Վախեցած և նվաստացած հասարակությունը, որը կորցրել է իր արժանապատվությունը, չի ընտրում լավագույնին, այլ՝ ամենաբարձր գոռացողին։ Ստի, արժանապատվության կորստի, պայքարող հնազանդության և անօրինականության խորհրդանիշն է՝ վախ աղքատությունից, անարդարությունից, պատերազմից, հերթական նվաստացումից։ Նիկոլ Փաշինյանը, որպես այդ համախտանիշի դրսևորում, ցույց է տալիս, թե ովքեր են մեղավորները՝ նախկին թալանչիները, սովետական հայրենասիրության մոդելը, հարևաններին գրգռող Արարատը, կուսակրոնները, ԿԳԲ-ն, ռուսները։ Նա մատնաշում է մեղավորներին և առաջարկում համակերպվել իր ստեղծած իրականությանը։

Մեր նվաստացումների մեջ մենք չենք մեղավոր, այլ ուրիշները, ինչպես պնդում է թուլամորթի հոգեբանության ինքնաարդարացումը։ Նրա հերոսը գերի հանձնված զինվորն է, իսկ մահը գերությանը նախապատվություն տվողը հերոս չէ, այլ արկածախնդիր՝ քաղաքական թշնամի, փորձանք հանրության համար։ Նա հասարակությանն առաջարկում է դառնալ գերի, իսկ դա լավագույնս կարող է կազմակերպել ինքը։

Սկզբունքայնությունը ծայրահեղականություն է, արժանապատվության լեզուն՝ արկածախնդրություն։ Զանգվածն ատում է նրանց, ովքեր իրեն ստիպում են մտածել։ Մտածելու կոչ անելն առաջացնում է ագրեսիա, ատելություն, պարզունակ պատկերացումների վրա հիմնված ներաշխարհը կասկածի տակ դնելու վտանգ։ Նա ազգից կերտում է զոհի կերպար. «մեզ միշտ խաբում են», «մեզ միշտ օգտագործում են» և ամենակարևոր՝ «մենք ոչինչ չենք կարող փոխել»։ Նա խոսում է պարզունակ, սև-սպիտակ երանգների մեջ, «նա մեր նման է», ինչն ավելի կարևոր է, քան «նա գիտի ինչ անելը»։

Պարտվողական մտածելակերպ, մշտական արդարացումներ, պարտությունն ընդունելու փիլիսոփայություն ունեցող Նիկոլ Փաշինյանը չի կարող հաղթողի էներգիա փոխանցել ոչ մի ոլորտի։ Նա տանուլ է տվել եկեղեցու դեմ պայքարի բոլոր օրինական միջոցները, արդեն վաղուց դիմում է ապօրինությունների ու սադրանքների օգնությանը։ Եթե որևէ քաղաքացի տուժի, մեղավորը, բնականաբար, սառույցը չէ, այլ՝ քաղաքային ձախողված կառավարումն է։

Երևանի քաղաքապաշտպանության ոլորտի անտեսված խնդիրը

Երևանի ավագանու «Մայր Հայաստան» խմբակցությունը վերջին տարիներին անընդհատ բարձրաձայնում է քաղաքի ապաստարանների վիճակի և բացակայության խնդիրը։ Իրականությունը միանշանակ է․ դպրոցների և մանկապարտեզների մեծ մասում նման կառույցներ չկան, իսկ առկա ապաստարանները, որոնք հաճախ դիտարկվում են որպես բազմաբնակարան շենքերի նկուղներ, հազվադեպ են համապատասխանում անվտանգության նվազագույն պահանջներին։

Այս իրավիճակի հետ կապված ամենօրյա ահազանգերն են ստանում խմբակցության անդամները՝ վերաբերյալ լքված, անբարեկարգ և ֆիզիկապես վատ վիճակում գտնվող նկուղների, որոնք պետք է ծառայեին որպես ապաստարաններ։ Քաղաքային իշխանությունների կողմից շենքերի մուտքերին փակցված տեղեկատվական ցուցանակները, որոնք պարզապես չեն բացահայտում խնդիրը, ավելի են խորացնում անվստահության մթնոլորտը։

Այս անտեսվածության ֆոնին զավեշտի էժան տպավորություն է ստեղծում այն հանգամանքը, որ քաղաքային բյուջեից հսկայական գումարներ են հատկացվում իբրև պարգևավճարներ կամ անաշխատ եկամուտներ, մինչդեռ քաղաքապաշտպանության ոլորտին, որը պետք է ապահովի բնակչության անվտանգությունը, հատկացվում են միայն չնչին գումարներ։ Օրինակ, 2025 թվականի նախատեսված 79 միլիոն դրամի (որը ճշտված պլանով հաստատվել է 104 միլիոնի) դիմաց 9 ամսում ծախսվել է ընդամենը 31,7 միլիոն դրամ, որից 17 միլիոնը՝ միայն վարչական բյուջե։

Այս ֆինանսական անհամաչափության հետ համադրելով քաղաքային բյուջեի հոդվածի բովանդակությունը, որում ապաստարանների մասին նույնիսկ բառ չկա, ինչպես նաև քաղաքապետի 2025 թվականի հուլիսի 32-Ա որոշումը, հասկանում ենք, որ իշխանությունների համար քաղաքացու անվտանգությունը և ապահովությունը պարզապես չեն համարվում առաջնային խնդիր։ Այս անտեսումը, ցավոք, ոչ միայն տեխնիկական, այլև կառավարչական բնույթի է․ պատասխանատվության բաշխումը համայնքի և կառավարության միջև ստեղծում է սողանցք, որի արդյունքում խնդիրը պասերով փոխանցվում է միմյանց։

Այսպիսով, կարելի է արձանագրել, որ քաղաքապաշտպանության ոլորտում ևս գործում է ժողովրդական ասացվածքի հայտնի տարբերակը․ «Ով չաշխատի, նա ուտի»։ Այս դեպքում, սակայն, «ուտողը» ոչ թե անաշխատ աշխատակիցն է, այլ ողջ քաղաքի բնակչությունը, որը վստահության և անվտանգության հույսի տակ է մնում։

ՔՊ-ի և նրա աջակիցների առաջ ծառացած խնդիրը

Արդեն մի քանի շաբաթ է, ինչ հասարակական լրատվական ոլորտում ակտիվ քննարկում է առաջացել ապաքաղաքական բնույթի նախաձեռնության շուրջ, որը, թերևս, ամենահստակ կերպով արտահայտում է իշխող քաղաքական ուժերի՝ «Քայլըրդ» կուսակցության (այսուհետև՝ պայմանական ՔՊ) և նրա աջակիցների առջև ծառացած խնդիրը։

Այս խնդիրը պայմանական ՔՊ-ի համար ոչ թե նոր է, այլ ավելի շուտ՝ ծավալված և բարդացված տարբերակ։ Քանի որ 2018 թվականի ընտրություններից հետո ստացված կայուն մեծամասնությունը, իրենց հերթին, 2018 թվականից ի վեր ոչ մի ազդեցություն չի ունեցել, պայմանական ՔՊ-ն հասկանում է, որ իր իշխանությունը պահպանելու համար պետք է գործի երկու հիմնական ուղղությամբ։

Առաջին տարբերակը՝ իշխանության պահպանման համար, պահանջում է ընտրություններին մասնակցելուց զերծ մնալ ավելի մեծ թվով ընտրողների։ Եթե ընտրողական մասնակցությունը նվազի, ապա պայմանական ՔՊ-ն ավելի հեշտությամբ կարող է վերարտադրել իր իշխանությունը։

Երկրորդ տարբերակը՝ ավելի խորհրդանշական և մանիպուլյատիվ, նախատեսում է «բոլորից զզվել» էլեկտորատի ձայների մի մասը, որոնք, եթե նույնիսկ մասնակցեն ընտրություններին, հետագայում կգումարվեն պայմանական ՔՊ-ին։ Այս մոտեցման համար պետք է ստեղծվեն նմանատիպ «պրոքսի» նախաձեռնություններ, որոնք կհամախմբեն ընտրողներին՝ նրանց համոզելով, որ իրենց ձայնը կնպաստի ոչ թե պայմանական ՔՊ-ի, այլ այլընտրանքային ուժերի հաղթանակին։

Այսպիսով, ստեղծվում է իրավիճակ, երբ ընտրողը, իրեն հավատացնելով, որ աջակցում է իշխանափոխի, իր ձայնը փաստացի տալիս է պայմանական ՔՊ-ին՝ ապահովելով նրա կայունությունը։

Այս նախաձեռնության ամբողջ իմաստն այն է, որ, ըստ նրա հեղինակների, ԱԺ անցած ցանկացած ուժ, որը համաձայնվի այդ պահանջներին, կոալիցիա կկազմի պայմանական ՔՊ-ի հետ, եթե իրենց հնարավոր ձայների պահանջն առաջանա։ Իհարկե, պայմանական ՔՊ-ն, եթե նման տարբերակ ստեղծվի, բացարձակապես կընդունի այդ անիմաստ պահանջները՝ իր իշխանությունը պահպանելու համար։

Այս նախաձեռնությունը, թեև պարզունակ է, բայց իր հասկանալիությամբ կարող է գրավել որոշակի շրջանակի մարդկանց, ովքեր հոգնած են քաղաքական մարտահրավերներից և փնտրում են պարզ ու հստակ պատասխաններ։

Այսպիսով, պայմանական ՔՊ-ի և նրա աջակիցների առաջ ծառացած խնդիրը ոչ թե ծավալուն քաղաքական ծրագրի բացակայությունն է, այլ այն ճշմարտության բացահայտումը, որ նրանք, իրենց իշխանությունը պահպանելու համար, պատրաստ են օգտագործել ցանկացած, նույնիսկ ամենահակասական և անտրամաբանական մեթոդ։